Web in de Wijk is een voorbeeld van een nieuwe generatie internet: sociaal gebruik van internet. Een steeds groeiende meerderheid alle bewoners hebben toegang tot internet (thuis of via school, werk of een Digitale Huiskamer) die zij gaan gebruiken voor hun contacten in hun dagelijkse leven op lokaal niveau. Daar ontstaan nieuwe diensten en producten, die van grote invloed kunnen zijn op de kwaliteit van leven in een wijk. In die zin is Web in de Wijk werkelijk nieuw: nog niet eerder is gewerkt aan een professionele softwarevoorziening voor alle bewoners van een wijk die de kwaliteit van leven van een lokale gemeenschap zo direct (iedereen doet het zelf) ondersteunt. De animateurs en de software stimuleren samen de dynamiek in een wijk om elkaar te leren kennen, elkaar te ontmoeten en samen dingen te gaan doen.
Nieuwe toepassingen veronderstellen nieuwe vaardigheden van bewoners, de ontwikkeling van nieuwe producten en diensten en een nieuwe technische infrastructuur. Bij dat alles is de vraag hoe deze ontwikkeling toekomstvast kan worden ingericht. Wie zorgt voor onderhoud en beheer? Wie leidt mensen op? Wie zorgt voor verdere ontwikkeling? Anders dan in het bedrijfsleven of bij formele organisaties is er in de wijk geen formele organisatie om 'beleid' te ontwikkelen op het gebied van ICT of de toepassing er van. Er is geen afdeling die beheer op zich neemt. Die moet worden georganiseerd. Wanneer 10.000 bewoners van een wijk internet regulier gaan gebruiken, moet de opzet duurzaam zijn.
Een duurzame opzet betekent:
- zelforganiserend
- inbedding in de wijk
- goed en regelmatig onderhoud
- overdraagbaarheid van vaardigheden
- opleiding van bewoners, vrijwilligers en animateurs
- inbouwen van mogelijkheden om de aanpak en de software telkens te verbeteren
- financiering
Bijlage: duurzame ondersteuning in Emmen en den Haag
Hieronder wordt puntsgewijs aandacht besteed aan die onderdelen.
Een deel van deze tekst is ontleent aan de publicatie De Naoberschapsbank Web in de Wijk: zelforganiserend vermogen ondersteund door ICT in de wijk, Else Rose Kuiper|Bert Mulder. De tekst is geactualiseerd in juli 2006.
1. Zelforganiserend
De bewonersondersteuning en de internetsystemen moeten zoveel mogelijk zelforganiserend zijn. Dat betekent dat alle toepassingen zo ontworpen worden dat ze van te voren zijn ingericht op instandhouding, beheer en onderhoud. Dat heeft hele praktische gevolgen.
Animateurs zijn er op gericht de kennis en de vaardigheden van bewoners te verhogen om inspirerende inhoud te maken. Zij werken niet alleen met de bewoners, ze evalueren, reflecteren en verbeteren hun eigen kennis en vaardigheden om steeds beter te worden in het stimuleren. Het is een zichzelf verbeterend proces waarbij professionele organisaties in de wijk hun bijdrage kunnen leveren. Uitgangspunt blijft een manier van werken waarbij bewoners steeds meer zelf hun processen verbeteren. Dat betekent dat mensen die meer weten zoveel mogelijk worden ingeschakeld anderen te stimuleren. Dat kan informeel en een beetje formeler. Mensen kunnen bij Web in de Wijk als gast eerst gewoon een beetje uitproberen en daarna stamgast worden. Zij krijgen dan een boekje waarin ze hun vorderingen en hun vragen bijhouden. Na een aantal keren kunnen zij een certificaat halen en vriend worden. Mensen die stamgast of vriend zijn geworden, helpen anderen verder in hun wijk.
Het betekent dat de software van te voren zo ontworpen moet zijn, dat die is ingericht op instandhouding, beheer en onderhoud en op de groeiende vaardigheden van de gebruiker om deze te inspireren steeds meer te gaan doen. Zo kunnen bijvoorbeeld bij alle online publicaties de bouwers van individuele websites steeds gemakkelijk andere mensen redacteur van hun website maken, websites die lang niet gewijzigd zijn moeten aan hun bouwer waarschuwen dat de website gaat verdwijnen als er niets gebeurt. Alles wat wordt aangemaakt, kan gemakkelijk worden verwijderd.
Onderhoud van de inhoud van websites ontstaat wanneer mensen gemotiveerd zijn. Uitgangspunt van de software en van de medewerkers is daarom het organiseren van betrokkenheid van de bewoners. Die betrokkenheid legt de basis van de duurzaamheid.
Om het voor gebruikers eenvoudig te maken, moet de internet applicatie veel taken opvangen. Daarom is Web in de Wijk boven water eenvoudig, maar onder water complex.
2. Inbedding in de wijk
Web in de Wijk is een nieuwe infrastructuur. Steeds meer bewoners maken er gebruik van en daarbij kan het gaan om heel vitale informatie. Bijvoorbeeld de grootouders van een doodziek jongetje houden een website over hem bij voor de kinderen in zijn klas. Maar steeds meer instellingen leggen verbindingen tussen hun activiteiten en de website van web in de Wijk. Bijvoorbeeld de GGD heeft samen met Vestia in Den Haag in Web in de Wijk een voorziening 'Tips voor de tuisdokter' laten ontwikkelen. Er ligt een plan voor een wijkbibliotheek, waarbij bewoners boeken onderling aan elkaar uitlenen. Daarom is Web in de Wijk steeds op zoek naar partijen die willen deelnemen in de ontwikkeling. Bovendien is Web in de Wijk steeds op zoek naar mogelijkheden om taken en verantwoordelijkheden over te dragen aan lokale partijen. Dat geldt zowel de taken op sociaal terrein als op het terrein van techniek. Bij de organisatie van de instandhouding en de ontwikkeling van Web in de Wijk zijn op dit moment steeds meer lokale partijen betrokken als: welzijnsinstellingen, zorginstellingen, woningbouwcorporaties, de RABO-Bank in Emmen, bibliotheken, gemeentelijke afdelingen, bewonersorganisaties. Bij het gebruik er van zijn uiteraard veel meer partijen betrokken.
In sommige wijken is er een wijkportaal. Web in de Wijk kan daarbij aansluiten en bewoners mogelijkheden bieden eigen websites te bouwen. Dan ontstaat er een wereld van websites, waaruit een website beheerder van de wijkwebsite kan kiezen. Ook kunnen bewoners en organisaties hun bestaande (formele) websites aanvullen door de bouwdoos van Web in de Wijk te gebruiken om nieuwe onderdelen te maken en aan hun website te linken. Die inbedding in bestaande websites en links met een wijkportaal verhogen de kans op actuele en interessante informatie en daarmee van belang voor duurzaam gebruik door bewoners.
3. Goed en regelmatig onderhoud
Het beheer gaat over alle verschillende aspecten van een informatiesysteem:
de gebruikers, de informatie, de toepassingen, de technische infrastructuur
Gebruikers
Wat betreft de gebruikers kan men spreken van onderhoud en beheer. Hier beheren we het weten, kunnen en het willen. Om gemotiveerd te raken en te blijven moeten gebruikers weten wat er mogelijk is. Zij moeten voldoende kennis en vaardigheden hebben om te kunnen bijdragen aan de kwaliteit van leven in de wijk met Web in de Wijk. Die interesse, kennis en vaardigheden onderhouden zij bij activiteiten van zichzelf en van anderen in de wijk. Web in de Wijk kan daar zelf aan bijdragen door een 1 jarig bestaan te organiseren, door instructies en suggesties voor ontwikkeling (individuele afspraken, cursussen, uitwisselingen tussen gebruikers), verbetering (verbeteren fouten, suggesties voor invulling) en een goede infrastructuur (goede sfeer, digitale huiskamers en software architectuur).
Informatie
Web in de Wijk wordt werkenderwijs ontwikkeld. In het begin was er nog nauwelijks aandacht voor beheer. Dat was niet nodig want er was weinig materiaal en de applicaties om te zoeken en te vinden waren nog niet ontwikkeld. Nu zijn er duizenden websites in de wijken, die allemaal iets van waarde kunnen bevatten. Bovendien zijn inmiddels wel applicaties ontwikkeld die om beheer door iemand anders dan de bouwer zelf vragen. Dan wordt informatiebeheer urgenter. Die ordening van informatie heeft verschillende aspecten.
. dynamiek: informatie die snel verandert, moet beter worden onderhouden dan informatie die lang hetzelfde blijft (de openingstijden van een winkel). Dat betekent dat bewoners en gebruikers moeten bepalen welke informatie van belang is en op welke wijze zij het beheer er van willen verzekeren.
. onderhoud door een groep: beheer is redelijk eenvoudig als het gaat om een individuele bewoner met een eigen website die aanluit bij zijn eigen belangstelling. Dan is de verantwoordelijkheid voor het beheer in handen van de initiatiefnemer. Maar wanneer websites informatie bevat die van een meer algemeen belang is en die door meerdere mensen word onderhouden zoals bijvoorbeeld een wijkagenda, vereist het beheer proces aandacht.
. het zoeken en vinden, het verzamelen en ordenen van informatie is een ander aspect. Dat begint al met eenvoudige dingen als de beschrijving bij een foto, de trefwoorden bij een artikel, het intypen van een locatie in een agenda. Wanneer we deze informatie als gebruiker gemakkelijk willen vinden, betekent het dat de data in de bouwdoos ingevoerd moet zijn en zo beheerd wordt dat het systeem interessante data aan de gebruiker kan teruggeven en de informatie kan worden gedeeld. He ontwerpen en beheren van deze gegevens zal binnenkort op de agenda staan en oplossingen worden in de loop van de tijd zichtbaar.
Web in de Wijk wil de vertrouwelijke behandeling van gegevens kunnen garanderen. Daarom maakt zij hierover afspraken binnen het kader van het contract met betrekking tot de licentie Web in de Wijk met de betreffende wijk.
Toepassingen en infrastructuur
De software is speciaal ontwikkelt voor gebruik in een wijk. Een wijk heeft gemiddeld in Nederland 10.000 bewoners. Een wijk heeft meestal een natuurlijke grens en mensen hebben een gevoel om bij een buurt of een wijk te horen en dat kan men zelf in een wijk bevorderen. Op die kans is Web in de Wijk ingericht. Als web in de Wijk een rol van betekenis wil spelen moet de wijkverzamelwebsite met de webbouwdoos 24 uur 7 dagen per week bereikbaar zijn, de diversiteit van bewonerswensen kunnen ondersteunen, eenvoudig te bedienen en te beheren zijn en data van duizenden individuele bewoners kunnen bevatten. Een wijkvoorziening als Web in de Wijk is daarom te vergelijken met een groot bedrijf met 10.000 werknemers. Het grote verschil is dat men in een bedrijf toewerkt naar een aantal duidelijk omschreven producten. Een wijk is anarchistisch: nu eens is het een dan weer de ander belangrijk. Er moet van alles kunnen op ieder moment door iedereen. Het internet gereedschap is daarom complexer dan een individuele website. Er is gekozen voor een content management systeem (CMS). Een dergelijke opzet kent verschillende lagen van technisch beheer.
- De websites kunnen worden gemaakt door individuen en organisaties, zij onderhouden die zelf
- Templates (de vorm) van de websites worden nu ontworpen door professionele programmeurs. Het is de bedoeling dat dit werk straks simpel door studenten van een ROC of slimme wijkgenoten kan worden gedaan.
- Applicaties (zoals een tijdschrift, fotoboek, etc.) worden nu gemaakt door professionele programmeurs. De software wordt het komende jaar zo ingericht dat professionele programmeurs van buiten (soms in hun vrije tijd, voor hun plezier) nieuwe applicaties kunnen maken.
- Het CMS moet professioneel functioneel worden beheerd en ontwikkeld. Er wordt gewerkt op C#, een open source systeem, dat door meerdere programmeurs wordt gebruikt (i.t.t. tot op maat gemaakte CMS systemen), zij het een beperkte groep.
- Alle andere nodige software om de web in de wijk applicatie te laten draaien wordt professioneel onderhouden. Het gaat hierbij om open source systemen, die gangbaar zijn. Samen met de hosting is dit bij een externe firma onder gebracht.
Web in de Wijk is op zoek naar manieren om de mogelijkheden om meerdere (verschillend geschoolde) mensen bij ontwikkeling te betrekken en de kosten voor technisch beheer en ontwikkeling steeds lager te maken. Immers het gaat hierbij om nieuwe kosten voor een wijk, die een aantal pionierjaren door een diverse groep binnen een wijk en vaak met extern, incidenteel, projectgeld moet worden opgebracht.
Een van die manieren is centraal functioneel beheer en housing van alle servers en applicaties van Web in de Wijk. Daarvoor zijn er nu standaardcontracten tegen een voordelig tarief vanwege de schaalgrootte, waar wijken voor kunnen kiezen.
4. Overdraagbaarheid van vaardigheden
Voor het duurzaam beheer is het documenteren van alle activiteiten en stadia van ontwikkeling belangrijk. In logboeken, verslagen, evaluaties en beschrijvingen wordt vastgelegd hoe allerlei onderdelen werken. Het beschrijven van het materiaal en de manier waarop het werk geldt ook de software. Het is uiteindelijk de bedoeling dat andere professionele programmeurs, studenten en getalenteerde wijkbewoners in daarbij passende mate kunnen mee-ontwikkelen aan de software en daarvoor is documentatie essentieel.
De verschillende projectteams besteden veel aandacht aan het verzamelen van gegevens, en reflecteren is onderdeel van ieder project. De animateurs leveren de gegevens samen met de queries uit de internet software
5. Opleiding van bewoners, gevorderden en specialisten
Web in de wijk is een voorbeeld van een nieuwe generatie gebruik van internet. We noemen het sociaal gebruik van internet. Er is een trend waarneembaar dat steeds meer mensen internet sociaal gaan gebruiken voor dagelijkse toepassingen. Een virtueel voorbeeld daarvan is Web 2.0 ook wel the Social web genoemd. Daarbij delen mensen grote fotoverzamelingen of vullen zij met Wikipedia gezamenlijk hun kennis aan. Een andere trend is het gebruiken van internet stimuleren onder risicogroepen in de samenleving om daarmee hun zelfredzaamheid te vergroten. Web in de Wijk meent een derde beweging daarin te zijn: het dagelijkse sociaal en lokaal gebruik van internet tussen bewoners onderling om de kwaliteit van samenleven te verhogen. Daar is nog weinig ervaring mee. Web in de Wijk wil sociale processen en internet gereedschap ontwerpen, ontwikkelen en toepassen, waardoor bewoners dingen zelf kunnen doen, meer samen kunnen doen en kunnen uitzoeken welke experts zij willen inzetten.
In het algemeen houden medewerkers van Web in de Wijk zowel internationaal als nationaal en lokaal regelmatig inleidingen voor overheden, bedrijven, instellingen en bewonersorganisaties. Het gaat vaak niet alleen om Web in de Wijk, maar vooral over de manier waarop de samenleving zich kan toerusten op de situatie dat mensen zelf hun eigen zaken willen regelen. Dat geldt niet alleen voor opbouwwerk, maar ook bij educatie, werk en misschien wel vooral bij de zorg, en tal van vrije tijds aspecten.
In de Digitale Huiskamers zijn veelal ROC's aan de slag.Soms in het kader van Leer-werk bedrijven. Zij onderhouden de hard en software van de computers en leren omgaan met veel verschillende soorten mensen in het kader van hun ICT studie.
Zowel aan de sociale kant bijvoorbeeld aan de kant van bewoners en sociale professionals bestaat nog geen opleiding of functie die kennis van sociale processen professioneel combineert met het ontwerpen van internetgereedschap voor lokale sociale gemeenschappen. Zowel de Karthuizer met de UvA en de HvA als de Haagse Hogeschool en de Hanze Hogeschool hebben mede door de activiteiten bij Web in de Wijk, eerste stappen gezet om op deze ontwikkeling in te gaan.
Mede aan de kant van het webgereedschap hebben initiatiefnemers van Web in de Wijk diverse publicaties geproduceerd die de aandacht van beleidsmakers op het nieuwe fenomeen te richten. Zo is er een soort toekomstverkenning gemaakt voor de E-Inclusion Unit van de EU over de vraag welk beleidsinstrumentarium nodig is als alle bewoners eigen websites (moeten kunnen) maken. Hierover is nog nader uitwerking gevraagd.
6. Inbouw van actualisering van de software en de werkwijze
Beheer betekent ook verbetering en vernieuwing. Web in de Wijk heeft wel enige ervaring opgebouwd en er zijn cijfers die op goede kansen voor sociale cohesie wijzen, maar het verkeert nog steeds op alle onderdelen in staat van ontwikkeling. Bij iedere volgende stap horen successen en fouten. De vraag is hoe dat voortdurende itererende proces wordt georganiseerd? Het zoeken is naar partners die zelf het materiaal gebruiken en belang hebben bij verdere verbetering. Dat kan een gemeente zijn, of een woningbouwcorporatie of de bewoners zelf. In dit stadium zijn het vooral incidentele subsidiegevers, die investeren in de toekomst, vaak van buiten de wijk. Nu er na een aantal jaar steeds meer gegevens wijzen op het feit dat dit een betekenisvolle voorziening kan zijn voor een wijk, raken meer partijen geïnteresseerd die voor continuïteit kunnen gaan zorgen. En daar gaat het natuurlijk om.
De software wordt modulair opgezet. Het is de bedoeling dat de architectuur zo is ingericht dat in de toekomst allerlei nieuwe applicaties gemakkelijk kunnen worden toegevoegd.
7. Financiering
Wijkbewoners hebben geen bestedingsbudget voor automatisering. Alle sociale en technische infrastructuur moeten daarom goed en goedkoop beschikbaar zijn. De vraag wat een wijkbrede infrastructuur mag kosten, wat het daadwerkelijk kost en door wie de exploitatiekosten worden opgebracht, ligt nog grotendeels open.
Het heeft te maken met de nu nog grote onbekendheid met de mogelijkheden van zelf websites maken van bewoners, met het idee van wijkprofessionals dat zij liever alleen met mensen werken en internet wordt gezien als vijandige technologie, met het softwaregereedschap dat nog volop in ontwikkeling is en het feit dat nog geen sprake is van wetenschappelijk onderbouwde gegevens onder meer omdat de aanpak nog jong is. We weten niet hoe succesvol het concept kan zijn als het tot een goede betrouwbare kwaliteit is ontwikkeld. In iedere wijk zijn partijen met verschillende belangstellingen voor dit project. Woningbouwcorporaties kunnen belangstelling hebben om verpaupering tegen te gaan of de identiteit van een wijk te versterken. Deelraden hebben vaak belangstelling om de participatiegraad van burgers te verhogen. Welzijnsinstellingen willen moeilijke groepen bereiken en dit kan een manier zijn. Er zijn al wijken in Nederland waar bewoners zelf aan dit type voorzieningen bijdragen. Per wijk en soms per gemeente of combinatie van gemeenten wordt gezocht naar geïnteresseerde partijen die bij duurzame ontwikkeling van deze voorziening gebaat zijn. De wisselende lokale omstandigheden zijn bepalend voor welk scenario door een wijk wordt gekozen.
*) Noot:
Deze beschrijving wordt door Web in de Wijk gepubliceerd onder de Creative Commons License. De gebruiker mag het kopiëren, verspreiden, tentoonstellen en (gedeeltelijk) aanhalen in andere publicaties onder de volgende voorwaarden: de gebruiker zal de titel (Duurzame aanpak van Web in de Wijk®), de namen van de auteurs (De InformatieWerkPlaats | Brekend Vaatwerk) en de datum (juli 2006) altijd als bron vermelden. De gebruiker mag het document niet gebruiken voor commerciële doelen. De gebruiker mag het document niet wijzigen zonder expliciete toestemming van de auteurs.
Meer informatie www.creativecommons.com
